Του Φάνη Μαλκίδη

 Μέρος της ομιλίας του Φάνη Μαλκίδη στις εκδηλώσεις που διοργάνωσε ο Σύλλογος Ποντίων Ντόρτμουντ «Ξενιτέας» και η ενορία των Δώδεκα Αποστόλων  Ντόρτμουντ  για την Παναγία Σουμελά. Στις εκδηλώσεις χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Δράμας Παύλος, πρώην ηγούμενος της Παναγίας Σουμελά.    

Οι  εκδηλώσεις προς τιμήν της Παναγίας Σουμελά αποτελούσαν πάντοτε σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής ζωής του Ποντιακού Ελληνισμού για χιλιάδες χρόνια. Η Παναγία των Ποντίων ήταν στην πατρίδα η αρχή και το τέλος της ζωής, η πίστη, η αγάπη και η στήριξη. Το αγίασμα του μοναστηριού και οι θεραπευτικές του ιδιότητες έκαναν πασίγνωστη τη μονή όχι μόνο στους χριστιανούς, αλλά και στους μουσουλμάνους που ακόμη συνεχίζουν να το επισκέπτονται και να ζητούν τη χάρη της Παναγίας. Η θέση που είχαν δώσει οι Κομνηνοί και η αυτοκρατορία τους στην Παναγία Σουμελά, φανερώνει τη σημασία της, ενώ ακόμη και οι σουλτάνοι είχαν   προσωπικές εμπειρίες των θαυμάτων που επιτελούσε η Παναγία Σουμελά, αφού αναφέρεται η περίπτωση του σουλτάνου Σελήμ A΄ που θεραπεύτηκε από σοβαρή ασθένεια με τη βοήθεια του αγιάσματος της μονής.

 

Παράλληλα το μοναστήρι αποτελούσε και χώρο διαφύλαξης της παράδοσης και της ελληνικότητας. Πολύτιμα έγγραφα και πολλά αρχαία χειρόγραφα φυλάγονταν στη βιβλιοθήκη του μοναστηριού, μέχρι το 1922, ενώ  μέσα στη βιβλιοθήκη της μονής βρήκε το 1868 ο ερευνητής Σάββας Iωαννίδης το πρώτο ελληνικό χειρόγραφο του Διγενή Aκρίτα.

 

Η καταστροφή, το μαζικό έγκλημα,  η γενοκτονία, στέρησε τη συνέχεια αυτής της μεγάλης θρησκευτικής παράδοσης για πολλά χρόνια. Tο 1922 οι κεμαλικοί κατέστρεψαν ολοσχερώς το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά και αφού πρώτα λήστεψαν όλα τα πολύτιμα αντικείμενα, μετά έβαλαν φωτιά, για να σβήσουν τα ίχνη των εγκλημάτων τους, τα οποία σε όλον τον Πόντο στοίχισαν της ζωή συνολικά σε 353.000 Έλληνες. Ένα έγκλημα, αυτό  της γενοκτονίας, το οποίο έμεινε μαζί με την εικόνα της Παναγίας για πολλά χρόνια στο σκοτάδι και όχι στο φως.  

 Η Παναγία Σουμελά, μαζί με  το ευαγγέλιο του Oσίου Xριστοφόρου και τον σταυρό του αυτοκράτορα της Tραπεζούντας Mανουήλ Kομνηνού,   θα περιμένουν  τριάντα περίπου χρόνια στον Πόντο, μέχρι να έλθουν στον ελλαδικό χώρο. Οι μοναχοί είχαν την πρόνοια να τα κρύψουν στην εκκλησία  της Aγίας Bαρβάρας και να τα διασώσουν. Δυστυχώς όλα τα άλλα μνημεία του Πόντου έχουν καταστραφεί και ο Πόντος από χώρος όμορφος και γεμάτος παλάτια, σχολεία και εκκλησίες, έχει γίνει τόπος ερειπίων και τσιμέντου.

Η ζωή των Ποντίων προσφύγων στην Ελλάδα όπως όλοι γνωρίζουμε την πρώτη περίοδο ήταν δύσκολη. Ωστόσο ο δυναμισμός τους κατόρθωσε να τους βοηθήσει και να αποκατασταθούν στον ελλαδικό χώρο ή όπου άλλού έγιναν ξανά πρόσφυγες στη συνέχεια (Ευρώπη, ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, ΕΣΣΔ). Η Παναγία τους όμως είχε μόνο στον Πόντο, και μόνο μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έγινε αυτό κατορθωτό.  Όπως έγραψε και ο Λεωνίδας Iασωνίδης: «Eν Eλλάδι υπήρχαν οι Πόντιοι, αλλά δεν υπήρχεν ο Πόντος. Mε την εικόνα της Παναγίας Σουμελά ήλθε και ο Πόντος». Το 1951 ο Φίλων Kτενίδης έκανε πράξη την επιθυμία όλων των Ποντίων, με τη θεμελίωση της μονής της  Παναγίας Σουμελά στην Καστανιά της Βέροιας, όπου και βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα την οποία, εικονογράφησε ο Eυαγγελιστής Λουκάς.

 Έχει μεγάλη σημασία ότι οι Πόντιοι σε όλον τον κόσμο τιμούν την Παναγία τους και δημιουργούν δεσμούς με αυτήν, όπου και εάν βρίσκονται. Έτσι αντίστοιχες εκκλησίες και ιερά ιδρύματα της Παναγίας Σουμελά έχουν δημιουργηθεί από Πόντιους των ΗΠΑ και της Αυστραλίας, τιμώντας και αυτοί την Παναγία Σουμελά, την Παναγία των Ελλήνων του Πόντου. Οι εκδηλώσεις που γίνονται για πρώτη φορά στη Γερμανία, στο Ντόρτμουντ, για την Παναγία Σουμελά αποτελούν ένα μικρό δείγμα της μεγάλης εκτίμησης που τρέφουν και οι Πόντιοι αλλά και όλοι οι Έλληνες της Γερμανίας για την Παναγία τους. Αποτελούν  δείγμα ότι η παράδοση, ο πολιτισμός, η γαστρονομία, ο χορός, το τραγούδι και ο λόγος, που είναι μέρος της  ιστορίας μας, μπορούν να συνδυαστούν με τη αγάπη για την Παναγία. Αυτή που μεγάλη στοργή μας οδηγεί και μας βοηθά για την κατανόηση της χριστιανικής μας πίστης αλλά και  του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος  του Ποντιακού Ελληνισμού.  

Advertisements