xris1.jpgΜε ανοικτή του επιστολή προς τον δήμαρχο Κομοτηνής κ.  Δημήτρη Κοτσάκη, που κοινοποιείται σε όλους τους Δημοτικούς Συμβούλους και τους Πολιτιστικούς Συλλόγους του Δήμου Κομοτηνής, ο σύμβουλος έκδοσης της Παρέμβασης και του Εύξεινου Λόγου Τέλης Κελεσίδης, ζητά από τη Δημοτική Αρχή να κατασκευαστεί στην Κομοτηνή, ένα λαϊκό παραδοσιακό Θρακιώτικο σπίτι, στα πρότυπα του σπιτιού του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδας, του από Τραπεζούντος Χρύσανθου, έτσι όπως περιγράφετε αυτό από τον ίδιο τον Χρύσανθο σε αυτοβιογραφικό βιβλίο.

 

Η επιστολή, αναφέρει:

 

 

Θέμα: Πρόταση για τη δημιουργία Λαϊκού Παραδοσιακού Θρακιώτικου Σπιτιού στην Κομοτηνή

(στο πρότυπο του πατρικού σπιτιού του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος του από Τραπεζούντος Χρύσανθου)

 

 

Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε

  

Οι μεγάλες αλλαγές που έγιναν τα τελευταία χρόνια στην Κομοτηνή, είχαν ως αποτέλεσμα να εξαφανίσουν σχεδόν, το παραδοσιακό χρώμα της πόλης και την αρχιτεκτονική της φυσιογνωμία.

Οικίες κατασκευασμένες με τα χαρακτηριστικά μίας άλλης εποχής, κατεδαφίστηκαν και είναι σπάνιο να βρεθεί κάτι να τις θυμίζει.

 

 

Η ανάδειξη των παλαιών αρχοντικών της Κομοτηνής, είναι σίγουρα κάτι θετικό, όμως αρκεί αυτό;

 

 

Σαν αρχιτέκτονας, γνωρίζετε ότι τα παραδοσιακά Θρακιώτικα σπίτια, όπου κατοικούσαν οι απλοί άνθρωποι της εποχής, διέφεραν από τα αρχοντικά.

 

Με λίγα λόγια, λαϊκό παραδοσιακό σπίτι και αρχοντικό εποχής, είχαν μεγάλες διαφορές και λαϊκό σπίτι εποχής να διατηρείται, δεν υπάρχει σήμερα!

 

Γι αυτό, σκέφτηκα ότι θα ήταν καλό, να χτιστεί από την αρχή, ένα παραδοσιακό λαϊκό Θρακιώτικο Σπίτι, με την αρχιτεκτονική των παπούδων μας, το οποίο θα έχει και συμβολικό χαρακτήρα, και θα είναι επισκέψιμο.

 

Το σημαντικώτερο, που θα είναι χώρος πολιτισμού και ιστορίας!

 

Ένα Παραδοσιακό λαϊκό Θρακιώτικο Σπίτι, μέσα στο οποίο θα μπορούν να γίνονται πραγματικά παραδοσιακές λαογραφικές γιορτές, με το άρωμα και το συναίσθημα που είχαν οι γιορτές εκείνα τα χρόνια, μακριά από τις πλαστικές εκδηλώσεις του σήμερα, που παρά τις φιλότιμες προσπάθειες δεν μπορούν να αναβιώσουν σε πραγματικούς χώρους λαογραφικού ενδιαφέροντος..

 

Ένα σπίτι, που θα μπορούν να λειτουργήσουν οι πολιτιστικοί σύλλογοι του Δήμου, για να κάνει ο καθένας την παραδοσιακή εκδήλωση που θέλει.

 

Και κύρια, ένα σπίτι με το δικό του συμβολισμό, με τη δική του ιστορία.

 

 

Και τώρα το σπίτι…

  

Πως θα είναι όμως αυτό το σπίτι; Το περιγράφει «ζωντανά», με ιδιαίτερη γλαφυρότητα και αγάπη, ο ίδιος ο Χρύσανθος Φιλιππίδης. Τόσο καλά, που εγώ νόμιζα πως ήμουν μέσα σ΄ αυτό…

  

Από το βιβλίο που μας δώρησε ο πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Βασιλειάδης «Βιογραφικαί αναμνήσεις του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρύσανθου του από Τραπεζούντος 1881-1949» αντιγράφουμε:

  

«Εγεννήθην εν Κομοτηνή (Γκιουμουλτζίνα) τον Μάρτιον του 1881, εις την ίδιαν οικίαν εις την οποίαν εγεννήθη κει ο πατέρας μου Ζήσης Φίλιογλου. Την οικίαν την είχε κτίσει ο παπούς μου Φίλιος, όστις κατήγετο από το Γρανιτσάρ (Γρατινή), χωρίον απέχον περί την μίαν ώραν εκ Κομοτηνής. Ήτο οικία αρχαϊκή, διώροφος, εκτισμένη με πλίνθους όχι οπτάς, αι οποίοι ήσαν ακόμη άγνωστοι, αλλ΄ εξηραμένας εις τον ήλιον, όπως ήσαν όλοι αι οικίαι της εποχής εκείνης, αλλά στερεάς ως λίθους.

 

 

Το κάτω πάτωμα ήτο χαγιάτι από χώμα, το οποίον εχρίετο καθ΄ εβδομάδα με μίγμα κόπρων αγελάδας. Εις το μέσον δύο χονδροί στύλοι υπεβάσταζον το άνω πάτωμα. Υπήρχεν εις το κάτω πάτωμα το μαγειρείον και το κελλάρι, όπου η μητέρα μου ετακτοποίει ένα πίθον δια το άλευρον και άλλους μικρότερους πίθους, όπου ετοποθέτει το λάδι, το βούτυρον και όλας τας προμηθείας, ψάρια αλμυρά, ελαίας, τουρσιά, πετιμέζι, ρετσέλι, και μικρούς σάκκους όπου έθετε γιουφκάδες, κουσκούσι, τραχανάδες και ό,τι χρήσιμον οικιακόν υπήρχε.

 

 

Εις το άνω πάτωμα, το οποίον ήτο στρωμένον με σανίδια και έκλεινε με κλαβανήν, υπήρχον τρία μεγάλα δωμάτια εκ των οποίων το εν ήτο η αίθουσα υποδοχής (μιντερλίκι), διότι υπήρχε εκτισμένος καναπές εκτεινόμενος καθ΄ όλον το μήκος των παραθύρων, επι του οποίου ήσαν στρωμένα μιντέρια σκεπασμένα με τάπητας και εις τα πλάγια προσκεφάλαια καθ΄ όλον το μήκος. Έναντι του καναπέ υπήρχε μία μεσάνδρα (μεγάλο ντουλάπι εντός του τοίχου), όπου εφυλάσσοντο καινουργή στρώματα, εφαπλώματα, μαξιλάρια, έτοιμα να στρωθούν εις την ίδιαν αίθουσα, δια τον ύπνον παντός φιλοξενουμένου. Αριστερά της μεσάνδρας υπήρχε ντουλάπι εντός του τοίχου κτισμένον, όπου εφυλάσσοντο τα κατάστιχα του εμπορικού οίκου του πατρός μου, δεξιά δε αυτής τρεις ωραίοι μπεντενέδες (θυρίδες) ο εις κάτωθεν του άλλου αντός του τοίχου, όπου προχείρως εξετίθεντο χρήσιμα αντικείμενα δια την περιποίησιν των ξένων. Κατά μήκος των δύο άλλων τοίχων της αιθούσης υπήρχε σειρά καθισμάτων δια τους επισκέπτες.

Τα παράθυρα έβλεπον εις τον δρόμον τον κατόπιν ονομασθέντα, οδός Καραμπάση.

 

 

Το μεσαίον δωμάτιον ελέγετο χειμωνιάτικον. Εις το δωμάτιον τούτο υπήρχε το εικονοστάσιον με μία αιωρούμενην κανδύλαν, το τζάκι, «εστία» κτιστή εις τον τοίχον, όπου κατά τον χειμώνα εκαίγοντο άφθονα ξύλα προς θέρμανσιν. Αντικρύ της εστίας υπήρχε πάλιν μεσάνδρα όπου κατετίθετο τα προς χρήσιν της οικογένειας στρώματα, εφαπλώματα και μαξιλάρια. Δεξιά της μεσάνδρας, τρεις μπεντενέδες (θυρίδες) εντός του τοίχου, ο εις κάτωθεν του άλλου, όπου ετίθεντο διάφορα προς καθημερινήν χρήσιν αντικείμενα.

 

 

Αριστερά ντουλάπι όπου πλην άλλων εφυλάσσετο καθαρόν έλαιον δια την κανδήλαν, η οποία ηνάπτετο καθημερινώς και με πολλήν ευλάβειαν υπό της ευσεβούς μητρός μου. Εκατέρωθεν της εστίας ήσαν κτισμένα εντόςτου τοίχου δύο κρινιά (ντουλάπια), όπου εφυλάσσοντο τα ασπρόρουχα. Το δάπεδον του δωματίου ήτο στρωμένον τοχειμώνα με ψάθαν και άνωθεν αυτής με κάπες χονδρές, εις δε τα άκρα ήτο στρωμένα μιντέρια με μαξιλάρια όπου εκαθήμεθα και εκάθηντο και οι οικείοι επισκέπτες.

 

 

Το τρίτο δωμάτιον ήτο μικρότερον και το πάτωμά του κατά ένα πήχυν υψηλότερον των άλλων: ελέγετο δωματιάκι (ονταδούδι). Είχε και αυτό εστίαν (τζάκι) και τρία παράθυρα εις την νότιαν πλευρά του δωματίου, ενθυμούμαι μάλιστα όταν έπνεε την νύκτα δυνατός Νότος η μητέρα μου περιτριγυρισμένη από ημάς, τα τρία μικρά ορφανά, δύο μεγαλύτερας μου αδελφάς και εμέ, εδέετο του Θεού υπέρ των ναυτιλομένων.

 

 

Επί των τοίχων του δωματίου υπήρχον ράφια από σανίδι, όπου η μητέρα μου ετοποθέτει τα αρωματώδη χειμωνιάτικα κυδώνια. Προς τον τοίχον όπου ήτο η θύρα είχα στήσει το γραφείον μου με τα βιβλία, ένα μικρό μαύρο τραπεζάκι δια το οποίον ήμην υπερήφανος και άνωθεν του γραφείου είχον καρφώσει επί του τοίχου με λεπτά καρφάκια ιχνογραφίας και χάρτας γεωγραφικούς, έργα των χειρών μου. Και το δωμάτιον αυτό ήτο επίσης στρωμένον με ψάθες, άνωθεν κάπες και γύρω γύρω μιντέρια και μαξιλάρια. Εκεί εδέχετο η μητέρα μου τας καθημερινάς επισκέψεις συγγενών και φίλων.

 

 

Έξωθεν των δωματίων υπήρχεν η σάλα και υπεράνω της σάλας εις ύψος ενός πήχεως ήτο ο σοφάς, όπου υπήρχεν κτισμένος καναπές και έξω του παραθύρου του σοφά ηπήρχεν ο ανθών (τσιτσεκλίκι) κατασκευασμένος με σανίδια, όπου η μεγαλυτέρα μου αδελφή Χρυσάνθη έθετεν εντός των γλαστρών και περιεποιείτο εκλέκτά άνθη, βασιλικούς, γαρύφαλα, μαντζουράνες, τριαντάφυλλα, τα οποία διέχεον εις τον σοφάν το άρωμά τους.

 

 

Εις το άκρον της σάλας υπήρχον δύο μεγάλαι ντουλάπαι, ων η μικροτέρα ήτο γεμάτη από διάφορα γλυκά τοποθετημένα εις μικρά δοχεία (κεσέδες), έτοιμα να προσφερθούν εις τους επισκέπτες. Προεξήρχον τα γλυκά κυδωνιού, πορτοκαλιού, κίτρου και λεμονιού, κατάλευκοι κεσέδες με γλυκό μαστίχας και άλλα. Εις το μεγαλύτερον ντουλάπι, εφυλάσσετο το ψωμί, τα παξιμάδια και κουλούρια. Πλησίον εις τα ντουλάπια υπήρχεν ο ευρύτατος νιπτήρ (νιψαριό).

Τον Μάιον εγίνετο μετοικεσία εις το κάτω πάτωμα (χαγιάτι) όπου διηρχόμεθα τας ημέρας της θερινής περιόδου. Εκεί υπήρχεν εις ξύλινος καναπές στημένος μεταξύ των δύο στύλων της οικίας, στρωμένος με μιντέρια, μαξιλάρια και κάλυμμα. Δεξιά του καναπέ προς την εξωτερικήν θύραν εστρώνετο ψάθα και επ΄ αυτής κιλίμι, μιντέρια και μαξιλάρια, όπου εκάθητο η μητέρα μου και οι επισκέπται. Εκεί ενθυμούμαι, όταν ήμην μικρός, μετά το δείπνον έκλινα την κεφαλήν εις τα γόνατα της μητέρας μου και υπό τας θωπείας της απεκοιμώμην και με μετεκόμιζον εις το επάνω πάτωμα.

 

 

Η οικία περιεβάλλετο υπό ωραίου κήπου, όπου η αδελφή μου Χρυσάνθη είχε φυτέψει άνθη και δένδρα, βυσσινιές, ροδακινιές. Εις το μέσον υπήρχε πηγάδι με κρύον πόσομον νερό. Εις το άκρον του κήπου η αυλή και εις το άκρον της οποίας το αποχωρητήριον. Εκατέρωθεν της αυλής ήσαν παλαιά οικήματα, τα οποία η μητέρα μου παρεχώρει δωρεάν προς κατοικίαν εις πτωχάς οικογενείας. Μόνον εν μικρόν δωμάτιον εκράτει εις την διάθεσίν της δια να στήσει τον αργαλειόν της, όπου με αγάπη υφαινε τα προικιά των δύο αδελφών μου και πρό πάντων τα ωραία μπουρουντζάκια (λεπτά εκ μετάξης γραμμωτά υφάσματα των οποίων την μέταξαν και την κλωστήν παρασκεύαζεν η ίδια από κουκούλια).

 

 

Συνετήρει και περιεποιείτο μεταξισκώληκας και κατ΄ αυτόν τον τρόπο η παραγωγή της μετάξης ήτο έργον των ευλογημένων χεριών της.

 

 

Πέραν των παλαιών αυτών οικημάτων το λεγόμενον σατζάκι, υπόστεγον όπου εγίνετο η πλύσις και υπήρχον τα κατάλληλα καζάνια, σκάφαι και εις το άκρον το καζάνι προς κατασκευήν ρακής από τσίπουρα.

 

 

Η αυλή συνεδέετο με τον νοτίως της οικίας μας δρόμον δια θυρίδος (πορτί), όποθεν κατά την ημέραν της ενάρξεως εκάστου σχολικού έτους με παρέπεμπε δια το σχολείο η μητέρα μου χαμογελώσα με στοργήν και ευχάς.

 

 

Το σατζάκι συνεδέετο δια μεγάλης θύρας με τον μπαχτσέν, παλαιόν λαχανόκηπον, όπου εσώζετο κατεχωσμένον το μαγκάνι (ευρύ φρέαρ δια το πότισμα των λαχανικών) και εις το άκρον του μπαχτσέ (λαχανόκηπου) υπήρχον οι στάβλοι, όπου συνετηρούντο οι ίπποι του πατρός μου, εσώζετο μάλιστα μέχρις εσχάτων των ημερών, δεξιά της κυρίας εισόδου της οικίας μας, μέγας στρογγυλός λίθος εσφηνωμένος κατά το ήμισυ εντός της γης και στηρισόμενος και επί του τοίχου της οικίας. Επί του λίθου τούτου εστηρίζετο ο πατέρας μου, δια να ιππεύση επίτου θυμοειδούς ίππου του ή να αφιππεύση.

 

 

Εις την οικίαν αυτήν με ανέθρεψε με μητρικήν στροργήν, αλλά και αυστηρότητα η συνετή και καλή μου μητέρα…»

 

 

 

Καταπληκτική δεν είναι η περιγραφή; Τόσο καλή, που σχεδόν δεν χρειάζεται … σχέδιο!

Που θα μπορούσε να κατασκευαστεί σε ένα χώρο, γύρω στο ενάμιση στρέμμα, ώστε να είναι λίγο μεγαλύτερο από αυτό που προφανώς υπήρχε μέσα στην πόλη και να είναι εύκολα επισκέψιμο.

 

 

Δεν θα ήταν αυτό, ένα κόσμημα για την πόλη; Ένα νέο σημείο αναφοράς; Ένα πραγματικό μνημείο για τον Χρύσανθο;

 

 

 

Ο Χρύσανθος Φιλιππίδης

  

Η  μεγαλύτερη προσωπικότητα που γέννησε αυτός ο τόπος, ήταν ο Μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, ο από Τραπεζούντος Χρύσανθος.

 

 

Σχετικά με τη ζωή και τη δράση αυτής της κορυφαίας προσωπικότητας, δημοσιεύσαμε πολλές φορές στις εφημερίδες μας «Παρέμβαση» και «Εύξεινος Λόγος» και προσπαθούμε να τα κάνουμε ευρύτερα γνωστά, καθώς θεωρούμε ότι δεν έτυχε της δέουσας Τιμής, ούτε από την ίδια την πόλη στην οποία γεννήθηκε!

 

 

Στη μνήμη του είναι αφιερωμένο το όνομα μόνο μίας μικρής πλατείας και το άγαλμά του, μπροστά στο Μητροπολιτικό Μέγαρο, είναι προσφορά του Συλλόγου των Απανταχού Κιζαριωτών.

 

 

Το σπίτι του;

 

 

Εξαφανίστηκε πριν από χρόνια… Και στη Γρατινή το σπίτι του παππού του, είναι πλέον ένα οικόπεδο όπου αποθηκεύονται γεωργικά μηχανήματα.

 

 

Μπορούμε να κάνουμε κάτι γι Αυτόν; Σαν πόλη που Τον γέννησε;

 

 

Νομίζω πως ναι!

 

 

 

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με ένα συνέδριο…

  

Όπου θα μπορούσαν να μιλήσουν γι αυτόν προσωπικότητες, όπως οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Μαρωνείας και Κομοτηνής κ.κ Δαμασκηνός, Δράμας κ.κ. Παύλος (που έγραψε ένα καταπληκτικό βιβλίο για τον Χρύσανθο, ως πρώην ηγούμενος της Ιεράς Μονής Παναγίας Σουμελά), Πανεπιστημιακοί κ.α

 

 

Τα πρακτικά του, θα μπορούσαν να γίνουν και ένα χρήσιμο βιβλίο, αφιερωμένο στη Μνήμη του, καθώς υπάρχουν ελάχιστα γι αυτό.

 

 

Φανταστείτε ότι εκδόθηκε βιβλίο για τον Χρύσανθο από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, και δεν εκδόθηκε τίποτα γι Αυτόν, από τη γενέτειρά του!

 

 

Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής, θα μπορούσε να ήταν ο Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Βασιλειάδης, πρόεδρος του ΜΟΚ και μακρινός συγγενής του Χρύσανθου.

 

 

   

Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε

  

Ευελπιστώ ότι θα έχω μία απάντησή σας τουλάχιστον στις προτάσεις που σας έκανα, καθώς ο ίδιος δηλώνετε πως είστε ανοιχτός σε προτάσεις που θα μπορούσαν να κάνουν την πόλη μας σημείο αναφοράς.

 

 

Και ο Χρύσανθος, είναι σημείο αναφοράς για την πόλη μας, το οποίο όμως δεν έτυχε της δέουσας προσοχής μέχρι τώρα.

 

 

 

Ευχαριστώ

 Τέλης Κελεσίδης    

Advertisements